Boşanma Davası ve Boşanma Sebepleri: Türk Hukukunda Şartlar ve Süreç

Boşanma davası, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini sağlayan hukuki bir süreçtir. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen boşanma hükümleri, yalnızca tarafların ayrılma iradesine değil, belirli hukuki gerekçelere dayanır. Bu gerekçeler ise kanunda açıkça düzenlenmiş olan boşanma sebepleri kapsamında değerlendirilir.

Evlilik, hukuken taraflara karşılıklı sadakat, dayanışma ve birlikte yaşam yükümlülüğü getirir. Ancak zaman içinde ortaya çıkan ciddi anlaşmazlıklar, güven sarsıcı davranışlar veya evlilik birliğini çekilmez hâle getiren olaylar, boşanmayı gündeme getirebilir. İşte bu noktada, boşanma talebinin hangi hukuki temele dayandığı büyük önem taşır.

Türk hukuk sisteminde boşanma davası açılabilmesi için kanunda belirtilen özel veya genel boşanma sebeplerinden birinin varlığı gerekir. Hâkim, davayı değerlendirirken yalnızca tarafların beyanlarını değil, sunulan delilleri, kusur oranlarını ve evlilik birliğinin fiilen sürdürülüp sürdürülemeyeceğini dikkate alır.

Bu makalede;

Boşanma sebepleri nelerdir?

Özel ve genel boşanma sebepleri arasındaki fark nedir?

Boşanma davası nasıl açılır?

Deliller, süreler ve mahkeme süreci nasıl işler?

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki fark nedir?

gibi en çok merak edilen konular ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.

Özel Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu, bazı durumları evlilik birliğini doğrudan sona erdirebilecek ağırlıkta kabul etmiş ve bunları “özel boşanma sebepleri” olarak düzenlemiştir. Bu sebeplerin varlığı hâlinde, şartlar ispat edildiğinde hâkim boşanmaya karar verir.

Özel boşanma sebepleri, evlilik birliğinin temelini sarsan ağır kusurlu davranışlara dayanır ve kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır.

1. Zina (Aldatma)

Zina, eşlerden birinin evlilik devam ederken karşı cinsten (veya güncel içtihatlara göre üçüncü bir kişiyle) cinsel ilişki yaşamasıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun 161. maddesine göre zina, özel ve mutlak bir boşanma sebebidir. Zina ispatlandığında hâkimin boşanmaya karar vermesi gerekir.

Ancak burada önemli iki süre bulunmaktadır:

Aldatmanın öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde boşanma davası açılmalıdır.

Her hâlde zina fiilinin üzerinden 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Ayrıca affeden eşin dava hakkı ortadan kalkar.

Zina, boşanma sebepleri arasında en ağır olanlardan biridir ve genellikle tazminat taleplerini de beraberinde getirir.

2. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış

Eşlerden birinin diğerinin hayatına kast etmesi, ağır fiziksel şiddet uygulaması veya ağır hakaretlerde bulunması hâlinde boşanma davası açılabilir.

Bu kapsamda:

Fiziksel şiddet

Sürekli ağır hakaret

Ölüm tehdidi

Onur ve haysiyeti zedeleyen davranışlar

boşanma sebebi sayılır.

Bu durumda da dava açma süresi, olayın öğrenilmesinden itibaren 6 ay ve her hâlde 5 yıldır.

3. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme

Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya toplum tarafından ahlaken kabul edilmeyen bir yaşam sürerse, diğer eş için boşanma davası açma hakkı doğar.

Örneğin:

Dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti gibi yüz kızartıcı suçlar

Sürekli kumar alışkanlığı

Ahlaka aykırı yaşam tarzı

bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu boşanma sebepleri için belirli bir hak düşürücü süre yoktur; evlilik birliği çekilmez hâle gelmişse dava her zaman açılabilir.

4. Terk

Terk, eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu bırakması ve en az 6 ay boyunca dönmemesidir.

Ancak terk nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için:

Terk eden eşe noter aracılığıyla ihtar gönderilmesi,

İhtardan sonra 2 ay içinde dönmemesi gerekir.

Bu prosedür tamamlanmadan açılan boşanma davası reddedilir.

5. Akıl Hastalığı

Eşlerden birinin evlilik birliğini sürdürmeyi imkânsız kılacak derecede akıl hastası olması ve bu durumun iyileşme ihtimalinin bulunmaması hâlinde boşanma davası açılabilir.

Bu durumda resmi sağlık kurulu raporu zorunludur.

Akıl hastalığı, kusura dayalı bir boşanma sebebi değildir; daha çok evliliğin sürdürülememesi esasına dayanır.

Genel Boşanma Sebebi: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi, uygulamada en sık başvurulan boşanma sebebini düzenler.

Evlilik birliği, taraflar için ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede sarsılmışsa, boşanma davası açılabilir.

Bu kapsamda:

Sürekli geçimsizlik

Şiddetli geçimsizlik

Güvensizlik

Ekonomik sorumsuzluk

Aile içi huzursuzluk

gibi durumlar değerlendirilir.

Bu boşanma sebepleri, özel sebeplerden farklı olarak “takdire bağlı”dır. Yani hâkim, delilleri değerlendirerek evlilik birliğinin gerçekten çekilmez hâle gelip gelmediğine karar verir.

Uygulamada açılan boşanma davalarının büyük çoğunluğu bu genel sebebe dayanmaktadır.

Boşanma Davası Nasıl Açılır? Süreç ve Aşamalar

Bir boşanma davası, aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanma davası açılabilmesi için öncelikle kanunda düzenlenen boşanma sebepleri kapsamında bir hukuki gerekçe bulunmalıdır. Dava, mahkemeye sunulan bir dilekçe ile başlatılır.

1. Dava Dilekçesi ve İçeriği

Boşanma davası dilekçesinde şu hususların yer alması gerekir:

Tarafların kimlik bilgileri

Dayanılan boşanma sebepleri

Olayların kronolojik anlatımı

Deliller (tanık, mesaj, belge, fotoğraf vb.)

Talepler (nafaka, tazminat, velayet, mal paylaşımı vb.)

Dilekçenin hukuki ve sistematik şekilde hazırlanması önemlidir. Çünkü dava süreci, büyük ölçüde ilk dilekçedeki iddialar çerçevesinde ilerler.

2. Ön İnceleme ve Tahkikat Aşaması

Dava açıldıktan sonra mahkeme şu aşamaları yürütür:

1. a) Ön İnceleme Duruşması

Mahkeme, tarafların iddia ve savunmalarını netleştirir. Anlaşma ihtimali olup olmadığı sorulur. Eğer taraflar anlaşırsa süreç anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir.

1. b) Tahkikat Aşaması

Bu aşamada deliller toplanır. Tanıklar dinlenir, belgeler incelenir, gerektiğinde bilirkişi atanır.

Boşanma sebepleri ispat yükü davacı tarafa aittir. Hâkim, tarafların kusur oranını bu aşamada belirler.

3. Karar Aşaması

Mahkeme, delilleri değerlendirdikten sonra:

Boşanmaya karar verebilir,

Davayı reddedebilir,

Tarafları kusur oranlarına göre sorumlu tutabilir.

Boşanma kararıyla birlikte şu konular da hükme bağlanır:

Velayet

Nafaka (tedbir, iştirak, yoksulluk)

Maddi ve manevi tazminat

Yargılama giderleri

Karar kesinleşmeden taraflar resmi olarak boşanmış sayılmaz.

4. İstinaf ve Temyiz Süreci

Karara karşı 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı inceleyerek:

Kararı onaylayabilir,

Kaldırabilir,

Yeniden yargılama yapabilir.

Bazı durumlarda Yargıtay temyizi de mümkündür.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Davası Arasındaki Fark

1. Anlaşmalı Boşanma Davası

Evlilik en az 1 yıl sürmüşse ve taraflar:

Boşanma konusunda,

Nafaka,

Velayet,

Tazminat,

Mal paylaşımı

konularında anlaşmışsa, anlaşmalı boşanma mümkündür.

Mahkeme tarafları duruşmada dinler ve anlaşma iradelerinin özgür olduğunu tespit ederse boşanmaya karar verir. Genellikle tek celsede sonuçlanır.

2. Çekişmeli Boşanma Davası

Taraflar boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma davası açılır.

Bu tür boşanma davaları daha uzun sürer çünkü:

Tanıklar dinlenir

Deliller toplanır

Kusur oranı belirlenir

Çekişmeli davalar genellikle 1–2 yıl sürebilir.

1. Kusur Oranı ve Tazminat

Boşanma davasında kusur oranı çok önemlidir. Çünkü:

Daha ağır kusurlu eş tazminat alamaz

Nafaka hakkı kusur durumuna göre değişebilir

Velayet değerlendirmesinde davranışlar dikkate alınır

Örneğin zina, şiddet, terk gibi ağır boşanma sebepleri kusur oranını ciddi şekilde etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Boşanma davası açmak için mutlaka bir sebep göstermek gerekir mi?

Evet. Türk hukuk sisteminde boşanma, yalnızca eşlerin istemesiyle gerçekleşmez. Mahkeme kararı zorunludur ve bunun için kanunda düzenlenen boşanma sebepleri kapsamında bir gerekçe bulunmalıdır.

Bu sebepler özel veya genel nitelikte olabilir. Özel sebepler (zina, terk, şiddet gibi) açıkça düzenlenmiştir. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.

Sebep gösterilmeden açılan bir boşanma davası reddedilir.

Boşanma davası ne kadar sürer?

Boşanma davasının süresi, davanın türüne göre değişir.

Anlaşmalı boşanma genellikle 1–2 ay içinde sonuçlanır.

Çekişmeli boşanma davaları ise ortalama 1–2 yıl sürebilir.

Delil durumu, tanık sayısı, istinaf süreci ve mahkemenin iş yükü süreyi doğrudan etkiler.

En sık görülen boşanma sebepleri nelerdir?

Uygulamada en sık başvurulan boşanma sebepleri şunlardır:

Şiddetli geçimsizlik

Güvensizlik

Aldatma

Ekonomik sorumsuzluk

Aile içi şiddet

Özellikle “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” sebebi, açılan davaların büyük çoğunluğunu oluşturur.

Aldatma tek başına boşanma için yeterli midir?

Evet. Zina, özel ve mutlak bir boşanma sebebidir. İspat edilmesi hâlinde hâkim boşanmaya karar vermek zorundadır.

Ancak 6 aylık hak düşürücü süreye dikkat edilmelidir. Aldatma öğrenildikten sonra 6 ay içinde dava açılmalıdır.

Boşanma davasında tanık şart mı?

Hayır, zorunlu değildir. Ancak özellikle çekişmeli boşanma davalarında tanık beyanları önemli deliller arasındadır.

Mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, hastane raporları gibi belgeler de delil olarak sunulabilir. İspat yükü davacıdadır.

Boşanma davası reddedilirse ne olur?

Mahkeme boşanma talebini reddederse evlilik devam eder. Ancak ret kararının kesinleşmesinden itibaren 3 yıl boyunca taraflar bir araya gelmezse, bu durum yeni bir boşanma sebebi oluşturur.

Bu durumda açılan yeni dava genellikle kabul edilir.

Kusur oranı neden önemlidir?

Boşanma davasında kusur oranı;

Tazminat hakkını

Yoksulluk nafakasını

Yargılama giderlerini

doğrudan etkiler.

Ağır kusurlu eş genellikle maddi ve manevi tazminat talep edemez.

Anlaşmalı boşanma için şartlar nelerdir?

Anlaşmalı boşanma için:

Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması

Tarafların birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi

Nafaka, velayet ve tazminat konusunda anlaşma sağlanması

gerekir.

Boşanma davası sırasında nafaka alınabilir mi?

Evet. Dava süresince tedbir nafakası talep edilebilir. Bu nafaka, dava kesinleşene kadar geçerlidir.

Boşanma davası açmak için avukat zorunlu mu?

Hayır, hukuken zorunlu değildir. Ancak boşanma davaları teknik ve delile dayalı süreçlerdir.

Dava dilekçesinin yanlış hazırlanması, delillerin eksik sunulması veya sürelere uyulmaması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle profesyonel hukuki destek alınması tavsiye edilir.

Sonuç

Boşanma davası, yalnızca iki kişinin ayrılma kararı değil, aynı zamanda hukuki, ekonomik ve sosyal sonuçları olan kapsamlı bir yargı sürecidir. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen boşanma sebepleri, evlilik birliğinin hangi durumlarda sona erdirilebileceğini açıkça ortaya koyar.

Özel boşanma sebepleri ağır kusurlu davranışlara dayanırken, genel boşanma sebebi evlilik birliğinin sürdürülemez hâle gelmesini esas alır. Her iki durumda da mahkeme, deliller ve kusur oranı çerçevesinde karar verir.

Boşanma sürecinde doğru hukuki strateji belirlemek, hak kaybı yaşamamak ve süreci en sağlıklı şekilde tamamlamak büyük önem taşır. Özellikle çekişmeli boşanma davalarında delil yönetimi ve usul kuralları davanın sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle boşanma davaları, yalnızca hukuki bilgi değil aynı zamanda deneyim ve stratejik yaklaşım gerektirir.

Bu süreçte uzman bir boşanma avukatı ile çalışmak, hakların korunması ve davanın doğru şekilde yürütülmesi açısından büyük avantaj sağlar. Özellikle büyük şehirlerde artan dava yoğunluğu dikkate alındığında, bir İstanbul boşanma avukatı desteği sürecin etkin ve hızlı ilerlemesine katkı sunabilir. Bölgesel uygulama pratiğini bilen bir Kadıköy boşanma avukatı ile hareket etmek ise yerel mahkeme dinamiklerinin doğru değerlendirilmesine yardımcı olur.

Evlilik birliğinin sona erdirilmesi, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda hayatın yeniden yapılandırılması anlamına gelir. Bu nedenle süreç dikkatle, bilinçli ve profesyonel destekle yürütülmelidir.

Bahariye Hukuk, boşanma ve aile hukuku davalarında, özellikle aldatma ve zina temelli boşanma süreçlerinde müvekkillerinin yanında yer almakta; hukuki süreci şeffaf, dikkatli ve insan onuruna uygun biçimde yürütmektedir.

📞 Hukuki durumunuzu değerlendirmek ve süreci haklarınızı koruyarak yönetmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Hizmetlerimize ve bilgilendirici içeriklerimize ulaşmak için YouTube kanalımızı da ziyaret edebilirsiniz.

📞 Hemen İletişime Geçin

📍 Ofisimiz: Caferağa Mahallesi General Asım Gündüz Caddesi No:102/3 Kadıköy/İSTANBUL
📞 Telefon: 0533 558 68 87
🌐 Web: https://bahariyehukuk.com/
🗺️ Yol tarifi için tıklayın.